Seher Tandoğar

Modern pozitivist ideolojiyi yerleştirmeye çalışan devletler, modernitenin görünen yüzü olan kadınları siyasete katılım açısından desteklemişlerdir. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyeti’nde Bahriye Üçok (1971) senatör, Pehlevî İran’ında ise Ferruhrû Pârsay (1968) ilk kadın bakan olarak seçilmiştir. Fakat savundukları görüşleri sebebiyle sert eleştirilere maruz kalmışlardır. Pârsay, 1980 yılında İran Devrim Mahkemesi kararıyla Eğitim Bakanlığı dönemindeki faaliyetleriyle ilgili suçlamalar sebebiyle idam edilirken, Üçok ise İslam dini ve laiklikle ilgili yaptığı yorum ve açıklamalar sebebiyle 1990 yılında patlayıcı içerikli bir paketle yapılan suikast sonucu hayatını kaybetmiştir. Bu makalede Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu sınır komşusu iki ülkede yaşayan ve siyasi model olarak seçilen iki bilim kadınının eğitim kurumları çerçevesinde kalarak örtünme bağlamındaki söylemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, bu görüşlerin muhalifleri tarafından hangi konularda ve neden tehdit olarak görüldüğü sorularına da cevap aranırken Türkiye ve İran arasındaki etkileşim karşılaştırmalı tarihyazımı yöntemi kullanılarak anlatılmıştır. Bu çalışma yapılırken zaman açısından yakınlıkları dikkate alınarak kronolojik sırayla Pârsay ve Üçok’un konuşma metinleri, tutanaklar, basına yansımış yazılar ve SAVAK belgelerinden yararlanılmıştır. Sonuç olarak bu iki kadın siyasetçinin, eğitim kurumlarında okuyan kız öğrencilerin İran’da çarşaf, Türkiye’de ise başörtüsü ile derslere katılmalarını tasvip etmemeleri, kadın hakları ve eğitim konularında yaptıkları bir çok önemli faaliyete rağmen katı muhafazakâr kesim tarafından İslam dinine karşı oldukları yönünde bir ithama maruz bırakılmalarına yol açmıştır. Fakat, onlar model olarak seçildikleri devletlerin resmi ideolojileri doğrultusundaki görüşlerini canları pahasına savunmaya devam etmiş, ülkelerine hizmet edebilmek adına olan çaba ve mücadeleleriyle kadınların siyasal temsilinde önemli bir rol oynamışlardır.