Musaddık Dönemi ve Kaşkaylar

Musaddık Dönemi ve Kaşkaylar

İran’ın güney bölgelerinde yaşayan Kaşkay aşireti, tarihsel süreç içerisinde çeşitli zaman aralıklarında İran’ın siyasi, tarihi ve hatta uluslararası ilişkilerinde oldukça önemli rol oynamıştır. Bu aşiret Savlet-üt Devle’nin (1873-1932) İlhan olduğu dönemde gücünün zirvesine ulaşmıştır. Bu durum, ulus-devlet anlayışıyla ortaya çıkan ve aşiretleri pasifize etme politikasıyla onları büyük ölçüde etkisiz hale getiren Rıza Şah dönemine kadar devam etmiştir. Rıza Şah Pehlevi döneminde tutuklanan ve hapishanede şüpheli bir şekilde ölen Savlet-üt Devle’den sonra kendisinin Melik Mansur Han, Nasır Han, Muhammed Hüseyin Han ve Hüsrev Han (Kaşkay Kardeşler) adlarındaki dört oğlu Kaşkay aşireti idaresinde öne çıkarak önemli faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bununla birlikte Rıza Şah döneminde herhangi fiili faaliyette bulunamayan ve sindirilmiş olan Kaşkay kardeşler, II. Dünya Savaşı’nın çıkmasına müteakip Rıza Şah’ın tahttan indirilmesiyle aradıkları fırsatı yakalamıştır. Bu yeni dönemle birlikte Kaşkay kardeşlerin öncülüğündeki Kaşkay aşireti Rıza Şah Pehlevi’nin politikalarıyla terk etmek durumunda kaldıkları geleneksel yaşam tarzlarına geri dönmeye başlamıştır.  Rıza Şah’tan sonra tahta oğlu Muhammed Rıza Şah geçmiş ve saltanatının ilk dönemlerinde oluşan otorite boşluğu, onlara bekledikleri fırsatı vermiş ve aşiretler konfederasyonunu yeniden güçlendirmeye başlamışlardır. Yine bu dönemde, Milli Cephe ve petrol millileştirme hareketiyle siyasal alanda öne çıkan Muhammed Musaddık'ın (1951-1953) başbakanlığa getirilmesinin ardından, Kaşkay liderleri ve aşireti onun yanında yer aldı. Musaddık’a karşı gerçekleşen darbenin ardından Musaddık’ın hapse atılmasıyla Kaşkaylar, büyük oranda güç kaybetmiş ve bu süreçte kendisine karşı yürüttükleri faaliyetler nedeniyle Muhammed Rıza Şah’ın açık hedefi haline gelmiştir. Bu doğrultuda Şah, önce Kaşkay kardeşleri sürgüne göndermiş ve daha sonra da 1963 yılında Beyaz Devrim kapsamında başlattığı Toprak Reformu uygulamasıyla söz konusu liderlerin toprakları ellerinden alınmıştır. Şah tarafından Kaşkay aşiretine karşı yürütülen doğrudan ve dolaylı uygulamalarla birlikte bu aşiret gücünü büyük oranda kaybetmiş ve bir daha eski gücüne kavuşamamıştır.