TÜRKİYE VE İRAN’DAKİ EĞİTİM KURUMLARINDA ÖRTÜNME BAĞLAMINDA İKİ MODERNİST KADIN SÖYLEMİ: BAHRİYE ÜÇOK (1919-1990) VE FARAHRÛ PARSAY (1922-1980)

Özet (Öz)

661 15 0  PDF  PDF

TÜRKİYE VE İRAN’DAKİ EĞİTİM KURUMLARINDA ÖRTÜNME BAĞLAMINDA İKİ MODERNİST KADIN SÖYLEMİ: BAHRİYE ÜÇOK (1919-1990) VE FARAHRÛ PARSAY (1922-1980)

Erken Erişim

Modern pozitivist ideolojiyi yerleştirmeye çalışan devletler, modernitenin görünen yüzü olan kadınları siyasete katılım açısından desteklemişlerdir. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyeti’nde Bahriye Üçok (1971) senatör, Pehlevî İran’ında ise Farahrû Parsay (1968) ilk kadın bakan olarak model olarak seçilirler. Fakat savundukları görüşleri sebebiyle sert eleştirilere maruz kalırlar. Parsay, 1980 yılında İran Devrim Mahkemesi kararıyla Eğitim Bakanlığı dönemindeki faaliyetleriyle ilgili suçlamalar sebebiyle idam edilirken, Üçok ise İslam dinî ve lâiklikle ilgili yaptığı yorum ve açıklamalar sebebiyle 1990 yılında patlayıcı içerikli bir paketle yapılan suikast sonucu hayatını kaybeder. Bu makalede Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu sınır komşusu iki ülkede yaşayan ve siyasi model olarak seçilen iki bilim kadınının eğitim kurumları çerçevesinde kalarak örtünme bağlamındaki söylemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmış. Bu görüşlerin muhalifler tarafından hangi konularda ve neden tehdit olarak görüldüğü sorularına da cevap aranmaya çalışılırken Türkiye ve İran arasındaki etkileşim karşılaştırmalı tarih yazım yöntemi kullanılarak anlatılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma yapılırken zaman ve mekan açısından yakınlıkları dikkate alınarak tarihî bir kronoloji içinde Parsay ve Üçok’un konuşma metinleri, tutanaklar, basına yansımış yazılar ve SAVAK belgelerinden yararlanılmış. Sonuç olarak bu iki kadın siyasetçinin, eğitim kurumlarında okuyan kız öğrencilerin İran’da çarşaf, Türkiye’de ise başörtüsü ile derslere katılmalarını tasvip etmemeleri, kadın hakları ve eğitim konularında yaptıkları bir çok önemli faaliyete rağmen katı muhafazakâr kesim tarafından İslam Dini’ne karşı oldukları yönünde bir ithama maruz bırakılmalarına yol açmış. Fakat model olarak seçildikleri devletlerin resmi ideolojileri doğrultusundaki görüşlerini canları pahasına savunmaya devam etmiş. Ülkelerine hizmet edebilmek adına olan çaba ve mücadeleleriyle kadınların siyasal temsilinde önemli bir rol oynamışlardır.


Ayrıntılar

Makale Dili Türkçe
Makale Türü Lisansüstü Tez Makalesi
Makale Alanı Tarih
Yazar
Yayınlandığı Sayı 7. Sayı Erken Erişim
Sayfa 37-63

Kaynakça

  • Afary, J. ve Anderson, K. (2015). Foucault ve İran Devrimi (2.baskı). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi [Google Scholar]
  • Ağbaş, S. (2018, Nisan 12) Konferans Bana Ne Anlattı?, Genç Yorum Aylık Aktüel Gençlik Dergisi https://www.gencyorumdergisi.com/2018/04/konferans-bana-ne-anlatti/ adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Aksoy, Muammer (2005) Yetmiş Birinci Kuruluş Yılı Armağanı, Eskimeyen Demeçler, Yazılar, Konuşmalar, (1. Baskı). Ankara: Türk Hukuk Kurumu Yayınları [Google Scholar]
  • Aksoy, Murat (2005). Başörtüsü-Türban: Batılılaşma-Modernleşme, Laiklik ve Örtünme (1.Baskı). İstanbul: Kitap Yayınları [Google Scholar]
  • Aktaş, C. (2008). Yakın Yabancı, İstanbul: İz yayıncılık [Google Scholar]
  • Armaner, N. (1964). İslam Dininden Ayrılan Cereyanlar: Nurculuk (1.Baskı). Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınevi [Google Scholar]
  • Arslan, A. (2023). Beyaz ve Devrim: İran ve Pehleviler. SDE Akademi, 3(3), 360-386. https://doi.org/10.58375/sde.1344792 [Google Scholar]
  • Aşıkkutlu, T. (2011). Türk-İran Modernleşmesi Çerçevesinde Kadın, [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Berberoğlu, E. (1999, Mayıs 10) https://www.hurriyet.com.tr/enis-berberoglu-turbanin-30-yillik-yukselisi-1-39078520 adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Bulaycı, N. (1970). Atatürk, devrimleri ve İslamiyet https://www.toplukatalog.gov.tr/?_f=1&the_page=1&cwid=2&keyword=nesibe+bulayc%C4%B1&tokat_search_field=3&order=5&command=Tara#1 adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, 19.6.1973, Cilt:12, T: 12, B: 74 [Google Scholar]
  • Gemalmaz, S. (2005). Türk Kıyafet ve Hukuku ve Türban (1.Baskı). İstanbul: Legal Yayıncılık [Google Scholar]
  • Göle, N. (2004). Modern Mahrem (8.Baskı). İstanbul: Metis Yayınları [Google Scholar]
  • Günaydın Gazetesi, 4 Ocak 1987 [Google Scholar]
  • Gündoğdu, O. (2022). Siyasal İslamcılık (2.Baskı). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi [Google Scholar]
  • Hocaoğlu, D. (2002). Devletçilik Bumerangı (1.Baskı). İstanbul: Ufuk Kitapları [Google Scholar]
  • Kadınlar Derneği. (1999). Aydınlanma Yürüyüşünde Bahriye Üçok (Yayın no. 2). [Google Scholar]
  • Kahraman, H. B. (2002). Postmodernite İle Modernite Arasında Türkiye. (1. Baskı). İstanbul: Everest Yayınları [Google Scholar]
  • Kansu, I. (2020, Ekim 10) https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/isik-kansu/kimin-icin-savasiyorlar-1772485 adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Kaplan, L. (1998). Cemiyetlerde ve Siyasi Teşkilatlarda Türk Kadını 1908-1960 (1.Baskı). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi [Google Scholar]
  • Kaya, M. (2021). Muhammed Rıza Şah Pehlevî Dönemi ve Modernleşme Hareketleri (1941-1979), Modern İran Tarihi Kaçar Hanedanı'ndan İslam Devrimi'ne (1.Baskı). İstanbul: Selenge Yayınları [Google Scholar]
  • Kuru, A. (2011). Pasif ve Dışlayıcı Laiklik, ABD, Fransa ve Türkiye. (1.Baskı). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları [Google Scholar]
  • Küçük, A. (2019). Türkiye Meselelerine Dair (2.Baskı) Ankara: Berikan Yayınevi [Google Scholar]
  • Latif, N. (2002) Women, Islam and Human Rights, [Doctoral Thesis, University of Newcastle]. http://hdl.handle.net/10443/444 [Google Scholar]
  • Milliyet Gazetesi, 4 Ocak1987. [Google Scholar]
  • Oduncu, A. (1989, Şubat). TV’deki başörtüsü açıkoturumu, Kadın ve Aile Dergisi, (46), 13-17 [Google Scholar]
  • Özek, Ç. (1964). Türkiye’de Gerici Akımlar ve Nurculuğun İçyüzü (1.Baskı). İstanbul: Varlık Yayınevi [Google Scholar]
  • Pirnia, M. (2007). First Lady Minister Daughter of Freedom. ABD: Mehriran Publishing [Google Scholar]
  • Razavi, K., Shekarchi, A. ve Ejtehadi, M. (2020). The Historical Process Of The Encounter Between Rohaniat İnstitution and Social Positian Change Of Women İn Second Pahlavi Duration. İran History,13 (2), 111-139, DOİ: 10.52547/İRHJ.13.2.111 [Google Scholar]
  • Sezgin, A. (2000). Cumhuriyet Döneminde Dini Hayatın Meseleleri, Türk Ocağı Samsun Şubesi Yayınları [Google Scholar]
  • Şeybani, S. and Celalpur, S. (2016). Historical Approach to the Role of Women in the Legislation of Iran: A Case Study on the Twenty-First Parliament, Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, Karabuk University, DOI: 10.7596/taksad.v5i4.605 [Google Scholar]
  • TBMM Tutanak Dergisi, 15.12.1985, C:22, B:45, O: 2 [Google Scholar]
  • TBMM Tutanak Dergisi, 8.5.1987, B:107, O: 1 [Google Scholar]
  • TBMM Tutanak Dergisi, 18.5.1987, B:107, O: 1 [Google Scholar]
  • Tekelioğlu, T. (2008, Ocak 5) Ölmeden Önce Torun İstiyoruz, http://arsiv.sabah.com.tr/2008/01/12/ct/haber,A6CC4A929FD046CA812CC34B78EE8C62.html adresinden 7 Ocak 2025 tarihinde erişildi. [Google Scholar]
  • Tercüman gazetesi (1968, Nisan 14) Gençler, başörtü olayını lanetledi [Google Scholar]
  • Tercüman gazetesi (1968, Mayıs 3) İlahiyat öğrencileri, kendi kendilerine derse başladılar [Google Scholar]
  • Tezcan, D. (2022). Şule Yüksel Şenler (3.Baskı). İstanbul: Profil Kitap [Google Scholar]
  • Ulus, Ö. M. (2023). Türkiye’de Basının 1968 Baharında Üniversite İşgallerine Yaklaşımı. Florya Chronicles of Political Economy, 9(2), 159-205. [Google Scholar]
  • Üçok Arşivi, Cilt: 3, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı [Google Scholar]
  • Üçok, B. (2018). Atatürk’ün İzinde Bir Arpa Boyu (1.Baskı). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi [Google Scholar]
  • Yılmaz, B. (2011). Tarihten Günümüze Örtünmenin Anlamları (2.Baskı). İstanbul: İz Yayıncılık [Google Scholar]
  • Abdorrahman Boroumand Center, Ferruhrû Parsay, https://www.iranrights.org/memorial/story/34914/farrokhru-parsa [Google Scholar]
  • Akşin, S., Koçak, C., Özdemir, H., Boratav, K., Hilav, S., Katoğlu, M., Ödekan, A. (2008). Türkiye Tarihi 4 (10.Baskı). Cem Yayınevi. [Google Scholar]
  • Aktaş, C. (2006). Türbanın Yeniden İcadı, İstanbul: Kapı Yayınları [Google Scholar]
  • Böhürler, A. ve Eker, A. (2008). Duvarların Arkasında, İstanbul: Timaş Yayınları [Google Scholar]
  • Fığlalı, E. R. (1991). Bahailik, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bahailik [Google Scholar]
  • Merkez-i Berresi-i Esnad-ı Tarihî-i Vezâret-i Ittılaât (2003) Zenan-ı Derbar be Rivâyet-i Esnad-ı SAVAK: Ferruhrû Parsay. Tahran [Google Scholar]
  • Pehlevi, F. (2004) Anılar, (2.baskı). (R. Öke, Çev.). Dünya Yayıncılık [Google Scholar]
  • Sedici, H. (2007). Women And Politics In Iran, Cambrıdge University Press, New York [Google Scholar]
  • Şiraz, F. (2019). The Veiling Issue in 20th Century Iran in Fashion and Society, Religion, and Government, Religions, The University of Texas at Austin, Religions, 10(8), 461. https://doi.org/10.3390/rel10080461 [Google Scholar]
  • Tanör, B., Boratav, K., Akşin, S. (2008). Türkiye Tarihi 5 (8.Baskı). Cem Yayınevi [Google Scholar]
  • The Official Site of Farah Pehlevi, Queen Farah Pahlavi’s Major Achievements and Services. https://farahpahlavi.org/queen-farah-pahlavi/ [Google Scholar]
  • TBMM Tutanak Dergisi, 3.12.1985 [Google Scholar]
  • Vogel, A. (2018). The Source of Change Within Society: A Brief Survey of Modern Iranian Women’s Movements, Undergraduate Journal of Global Citizenship, 2(4), 2-13 [Google Scholar]
  • Merkez-i Berresi-i Esnad-ı Târihî, (2024). İgdamat-i Ferruhrû Parsay der Vizaret-i Amuzeş u Pervereş, https://historydocuments.ir/?page=post&id=1360 [Google Scholar]
  • Türabi, A. (2012). Berresi-i Amelkerd-i Karname-i Siyasi Ferhengi-i Ferruhrû Parsay (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Vahid-i Şahrud: Danişgah-i Azad-i İslami, Danişkede-i Edebiyat u Ulum-i İnsani Guruh-i Tarih [Google Scholar]

Bu makaleye nasıl atıf yapılır?

  • Tandoğar, S. (2025). Türkiye ve İran’daki eğitim kurumlarında örtünme bağlamında iki modernist kadın söylemi: Bahriye Üçok (1919-1990) ve Ferruhrû Pârsay (1922-1980). Türkiye İran Araştırmaları Dergisi, 4(7), 37-63
2025-7
Yıl: 2025 / Cilt: 4 / Sayı: 7
06/09/2025
2025 - 7
Detayı Görüntüle