ULUSLARARASI SİSTEMİN GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİ DİNAMİKLERİNİN YENİDEN ŞEKİLLENMESİ

Özet (Öz)

835 57 0  PDF  PDF

ULUSLARARASI SİSTEMİN GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİ DİNAMİKLERİNİN YENİDEN ŞEKİLLENMESİ

Erken Erişim

Bu makale, Türkiye ve İran arasındaki ilişkilere yön veren tarihi olayları ve temel itici güçleri inceleyerek, yeni milenyumda bu ilişkilerin dinamiklerini ve dalgalanmalarını ele almaktadır. Araştırma, uluslararası ve bölgesel değişkenlerin yanı sıra her iki ülkenin iç politika dinamiklerini değerlendirerek bu iki önemli bölgesel güç arasındaki stratejik işbirliği fırsatlarını ve sınırlılıklarını analiz etmektedir. Bu bağlamda, değişen bölgesel ve jeopolitik ortamda ortaya çıkan stratejik dinamikler vurgulamakta ve bu komşu güçlerin hem işbirliğini geliştirme hem de rekabeti yönetme zorunluluğuna dikkat çekilmektedir. Türkiye ve İran’ın ilişkileri tarihsel olarak pragmatik işbirliği ile rekabetin bir karışımı olarak tanımlanmıştır. 2000’li yılların başlarında önemli ekonomik ve güvenlik işbirlikleri öne çıkarken, Arap Baharı ve Suriye krizi ideolojik ve jeopolitik ayrılıkları yeniden alevlendirmiştir. Türkiye’de 2016’daki darbe girişimi, ilişki dinamiklerini daha da değiştirerek belirli alanlarda işbirliği için fırsatlar yaratırken, ABD’nin bölgesel politikaları, Kürt meselesi, Suriye’deki çatışmalar ve Kafkasya’daki gelişmeler rekabeti artırmıştır. Ortak tehditler ve çıkarlar olmasına rağmen, sistemsel ve ideolojik sınırlamalar, uzun vadeli bir stratejik ittifak kurma potansiyelini sınırlamıştır. Ticaret hacimleri düşmüş, ekonomik bağlar zayıflamış ve enerji piyasalarındaki rekabet artmıştır. Ancak, karşılıklı ekonomik ve güvenlik ihtiyaçları nedeniyle iki ülke, ilişkilerini yönetmek zorunda kalmıştır. Makale, uluslararası sistemin geçiş sürecinde İran-Türkiye ilişkilerinin nasıl yeniden şekillendiğini analiz ederek, bu karmaşık ve değişen jeopolitik bağlamda fırsatlar ve zorlukları ele almaktadır.

Ayrıntılar

Makale Dili Türkçe
Makale Türü Araştırma Makalesi
Makale Alanı Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi
Yazar
Yayınlandığı Sayı 7. Sayı Erken Erişim
Sayfa 1-24

Kaynakça

  • Aslan, M. (2021). 2021 Yılı İlk İki Ayında Türkiye-İran Ticareti—İRAM Center | İran Araştırmaları Merkezi. İRAM Center. https://iramcenter.org/2021-yili-ilk-iki-ayinda-turkiye-iran-ticareti-447 [Google Scholar]
  • Akgün, M., & Gündoğar, S. S. (2014). The Perception of Turkey in the Middle East 2013. TESEV Foreign Policy Program. https://www.tesev.org.tr/wp-content/uploads/report_The_Perception_Of_Turkey_In_The_Middle_East_2013.pdf [Google Scholar]
  • Aras, B. (2017). Turkish foreign policy after July 15. İstanbul Politikalar Merkezi. https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/Document/turkish-foreign-policy-after-july-15-7fc40f/turkish-foreign-policy-after-july-15-7fc40f.pdf [Google Scholar]
  • Aslan, M. (2021). 2021 Yılı İlk İki Ayında Türkiye-İran Ticareti—İRAM Center | İran Araştırmaları Merkezi. İRAM Center. https://iramcenter.org/2021-yili-ilk-iki-ayinda-turkiye-iran-ticareti-447 [Google Scholar]
  • Ataman, M. (2022). Türkiye’nin Körfez Ülkeleriyle İlişkilerinin Yeniden Kalibrasyonu. Kriter Dergi. https://kriterdergi.com/dosya-savunma-ve-guvenlik/turkiyenin-korfez-ulkeleriyle-iliskilerinin-yeniden-kalibrasyonu [Google Scholar]
  • Barkey, H. J. (2012). Turkish–Iranian Competition after the Arab Spring. Survival, 54(6), 139-162. https://doi.org/10.1080/00396338.2012.749639 [Google Scholar]
  • BBC. (2011, Ocak 30). Tunisian Islamist leader Rachid Ghannouchi returns home. https://www.bbc.com/news/world-africa-12318824 [Google Scholar]
  • Bonsey, N. (2017, Ocak 24). What’s at Stake in the Syrian Peace Talks in Astana? | International Crisis Group. https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/eastern-mediterranean/syria/what-stake-syrian-peace-talks-astana [Google Scholar]
  • Calabrese, J. (1998). Turkey and Iran: Limits of a stable relationship. British Journal of Middle Eastern Studies, 25(1), 75-94. https://doi.org/10.1080/13530199808705655 [Google Scholar]
  • Cetinsaya, G. (2003). Essential Friends and Natural Enemies: The Historic Root of Turkish-Iranian Relations. Middle East Review of International Affairs, 7(3), 116-132. [Google Scholar]
  • Charountakı, M. (2012). Turkish Foreign Policy and the Kurdistan Regional Government. PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 17(4), Article 4. [Google Scholar]
  • Dalay, G. (2017). Is there really a Turkey-Iran rapprochement? Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/opinions/2017/9/13/is-there-really-a-turkey-iran-rapprochement [Google Scholar]
  • Defence Industry Europe. (2023, Ekim 21). Turkey: Record increase in defence budget in 2024. https://defence-industry.eu/turkey-record-increase-in-defence-budget-in-2024/ [Google Scholar]
  • Ehteshamı, A. (2007). Iran’s Politics and Regional Relations: Post-Détente. PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 12(1), Article 1. [Google Scholar]
  • Erdogan, R. T. (2018, Ağustos 10). Opinion | Erdogan: How Turkey Sees the Crisis With the U.S. The New York Times. https://www.nytimes.com/2018/08/10/opinion/turkey-erdogan-trump-crisis-sanctions.html [Google Scholar]
  • Erşen, E. (2019). The return of Eurasianism in Turkey. Içinde E. Erşen & S. Köstem (Ed.), Turkey’s Pivot to Eurasia (1. bs, ss. 31-49). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429023064-3 [Google Scholar]
  • Gardner, D. (2012). Turkey and the new Arab Awakening. Asian Affairs, 43(3), 365-373. https://doi.org/10.1080/03068374.2012.720056 [Google Scholar]
  • Golmohammadi, V. (2019a). Edrake Rehberan ve Tehavvülate Siyasete Kharici Torkiye 2002-2018. Daneşgahe Ali Defa Milli. [Google Scholar]
  • Golmohammadi, V. (2019b). The Clash of Roles in the Middle East; Understanding the Tension in US-Turkey Relations. Strategic Studies Quarterly, 22(85), 107-133. [Google Scholar]
  • Golmohammadi, V., & Azizi, H. (2021). Are Iran and Turkey on a Collision Course in Iraq? The National Interest. https://nationalinterest.org/feature/are-iran-and-turkey-collision-course-iraq-179902 [Google Scholar]
  • IEA -International Energy Agency Report. (2016). Oil & gas security: Emergency response of IEA countries. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/oil-and-gas-security-2016 [Google Scholar]
  • Ikenberry, G. J. (2018). The end of liberal international order? International Affairs, 94(1), 7-23. https://doi.org/10.1093/ia/iix241 [Google Scholar]
  • İnat, K. (2012). Türkiye’nin İran Politikası 2011. İçinde K. İnat, B. Yıldırım, F. Aydın, & M. Ataman (Ed.), Açılım Kitap (ss. 9-29). https://asosindex.com.tr/index.jsp?modul=articles-page&journal-id=1544&article-id=130093 [Google Scholar]
  • Karmon, E. (1997). Radical Islamic political groups in Turkey. Middle East Review of International Affairs, 1(4), 21-42. [Google Scholar]
  • Kayadibi, S., & Birekul, M. (2012). Turkish Democracy: A Model for the Arab World. Journal of Islam in Asia, 8(3), 255-273. https://doi.org/10.31436/jia.v8i0.260 [Google Scholar]
  • Keyman, E. F., & Sazak, O. (2015). Turkey and Iran: The Two Modes of Engagement in the Middle East. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 17(3), 321-336. https://doi.org/10.1080/19448953.2015.1063803 [Google Scholar]
  • Khatinoglu, D. (2025, Mayıs 7). The Strategic Implications of Iran’s Shrinking Economic Leverage in Iraq. Middle East Forum. https://www.meforum.org/mef-observer/the-strategic-implications-of-irans-shrinking-economic-leverage-in-iraq [Google Scholar]
  • Lucinda, S. (2018). Turkey rejects Trump’s call for Iran sanctions. The Time. https://www.thetimes.com/world/us-world/article/turkey-rejects-trump-s-call-for-iran-sanctions-p90dpc7l0 [Google Scholar]
  • McCurdy, D. (2008). Turkish-Iranian Relations: When Opposites Attract. Turkish Policy Quarterly, 7(2), 71-93. [Google Scholar]
  • Mearsheimer, J. J. (2019). Bound to Fail: The Rise and Fall of the Liberal International Order. International Security, 43(4), 7-50. https://doi.org/10.1162/isec_a_00342 [Google Scholar]
  • Olson, R. (2002). The ‘Azeri’ question and Turkey‐Iran relations, 2000–2002. Nationalism and Ethnic Politics, 8(4), 61-85. https://doi.org/10.1080/13537110208428678 [Google Scholar]
  • Özcan, N. A., & Özdamar, Ö. (2010). Uneasy Neighbors: Turkish-Iranian Relations Since the 1979 Islamic Revolution. Middle East Policy, 17(3), 101-117. https://doi.org/10.1111/j.1475-4967.2010.00454.x [Google Scholar]
  • Schwarzer, D. (2017). Europe, the End of the West and Global Power Shifts. Global Policy, 8(S4), 18-26. https://doi.org/10.1111/1758-5899.12437 [Google Scholar]
  • SIPRI. (2019). Measuring Turkish Military Expenditure, National reports: Turkey. Stockholm International Peace Research Institute. https://www.sipri.org/databases/national-reports/Turkey [Google Scholar]
  • SIPRI. (2024). SIPRI Fact Sheet April 2024: Trends in world military expenditure, 2023 [EN/CA/SV] - World | ReliefWeb. https://reliefweb.int/report/world/sipri-fact-sheet-april-2024-trends-world-military-expenditure-2023-encasv [Google Scholar]
  • Sinkaya, B. (2012). Rationalization of Turkey-Iran relations: Prospects and limits. Insight Turkey, 14(2), 137-156. [Google Scholar]
  • Sinkaya, B. (2016). Iran and Turkey Relations After the Nuclear Deal: A Case for Compartmentalization. Ortadoğu Etütleri : Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 8(1), 80-100. [Google Scholar]
  • Sinkaya, B. (2018). The Kurdish question in Iran and its effects on Iran-Turkey relations. British Journal of Middle Eastern Studies, 45(5), 840-859. https://doi.org/10.1080/13530194.2017.1361315 [Google Scholar]
  • Suudi Arabistan-İran yumuşaması ne anlama geliyor? - Fikir Turu. (2023, Mart 22). https://fikirturu.com/jeo-politika/suudi-arabistan-iran-yumusamasi-ne-anlama-geliyor/ [Google Scholar]
  • Şen, G. (2019). Dynamics of estrangement and realignment in Turkey–Iran relations in the 2000s: Exploring the U.S. dimension. İçinde E. Erşen & S. Köstem (Ed.), Turkey’s Pivot to Eurasia (ss. 147-165). [Google Scholar]
  • TİM Ekonomik Araştırmalar. (2025). Irak Ülke Bilgi Notu. Türkiye İhracatçılar Meclisi. https://www.tim.org.tr/files/downloads/Ulke_Bilgi_Notlar%C4%B1/IrakUlkeBilgiNotu.pdf [Google Scholar]
  • TÜİK. (2024). Dış Ticaret İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=dis-ticaret-104 [Google Scholar]
  • Türk, K. (2020). İttifak Perspektifinden “Direniş Ekseni” Söylemi: Tehdit Dengesi Kuramı ve Suriye İç Savaşı [TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp [Google Scholar]
  • Türk, K., Tavangar, F., & Feizollahi, M. (2024). Analyzing the causes of the Yemen crisis in the Middle East in the 21st century with a focus on the typology of the national interests of Iran, Arabia, and America in it (2015-2022). Ortadoğu Etütleri, 15(4), Article 4. https://doi.org/10.47932/ortetut.1342114 [Google Scholar]
  • Wilgenburg, W. van. (2016). Kurdish National Council in Syria condemns federalism declaration by Kurdish rival. ARA News. https://web.archive.org/web/20170810000136/http://aranews.net/2016/03/kurdish-national-council-syria-condemns-federalism-declaration-kurdish-rival/ [Google Scholar]
  • World Bank. (2017, Şubat). Turkey Regular Economic Note [Text/HTML]. World Bank. https://www.worldbank.org/en/country/turkey/publication/turkey-econ-note [Google Scholar]
  • Yeşiltaş, M. (2020a). Deciphering Turkey’s Assertive Military and Defense Strategy: Objectives, Pillars, and Implications. Insight Turkey, 22(Summer 2020), 89-114. https://doi.org/10.25253/99.2020223.07 [Google Scholar]
  • Yeşiltaş, M. (2020b). The Rise of Turkey’s ‘Military Activism’:‌ The Causes, Context and Strategic Implications (69; ss. 288-333). SETA Publications. [Google Scholar]
  • Yıldırım, B. (2016, Temmuz 14). Turkey needs to normalize relations with Syria, says PM Yıldırım—Türkiye News. Hürriyet Daily News. https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-needs-to-normalize-relations-with-syria-says-pm-yildirim-101536 [Google Scholar]
  • Yücesoy, V. (2020). The recent rapprochement between Iran and Turkey: Is it durable or is it a relationship of convenience? Turkish Studies, 21(2), 274-296. https://doi.org/10.1080/14683849.2019.1657773 [Google Scholar]

Bu makaleye nasıl atıf yapılır?

  • Türk, K. ve Golmohammadi, V. (2025). Uluslararası sistemin geçiş sürecinde Türkiye-İran ilişki dinamiklerinin yeniden şekillenmesi. Türkiye İran Araştırmaları Dergisi, 4(7), 1-24
2025-7
Yıl: 2025 / Cilt: 4 / Sayı: 7
06/09/2025
2025 - 7
Detayı Görüntüle