Vali Golmohammadi

Bu makale, Türkiye ve İran arasındaki ilişkilere yön veren tarihi olayları ve temel itici güçleri inceleyerek, yeni milenyumda bu ilişkilerin dinamik ve dalgalanmalarını ele almaktadır. Araştırma, uluslararası ve bölgesel değişkenlerin yanı sıra her iki ülkenin iç politika dinamiklerini değerlendirerek bu iki önemli bölgesel güç arasındaki stratejik iş birliği fırsatlarını ve sınırlılıklarını analiz etmektedir. Bu bağlamda, değişen bölgesel ve jeopolitik ortamda ortaya çıkan stratejik dinamikler vurgulanmakta ve bu komşu güçlerin hem iş birliğini geliştirme hem de rekabeti yönetme zorunluluğuna dikkat çekilmektedir. Türkiye ve İran’ın ilişkileri tarihsel olarak pragmatik iş birliği ile rekabetin bir karışımı olarak tanımlanmıştır. 2000’li yılların başlarında önemli ekonomik ve güvenlik işbirlikleri öne çıkarken, Arap Baharı ve Suriye krizi ideolojik ve jeopolitik ayrılıkları yeniden alevlendirmiştir. Türkiye’de 2016’daki darbe girişimi, ilişki dinamiklerini daha da değiştirerek belirli alanlarda iş birliği için fırsatlar yaratırken, ABD’nin bölgesel politikaları, Kürt meselesi, Suriye’deki çatışmalar ve Kafkasya’daki gelişmeler rekabeti artırmıştır. İki ülke için ortak tehditler ve çıkarlar olmasına rağmen, sistemsel ve ideolojik sınırlamalar, uzun vadeli bir stratejik ittifak kurma potansiyelini sınırlamıştır. Ticaret hacimleri düşmüş, ekonomik bağlar zayıflamış ve enerji piyasalarındaki rekabet artmıştır. Ancak, karşılıklı ekonomik ve güvenlik ihtiyaçları nedeniyle iki ülke, ilişkilerini yönetmek zorunda kalmıştır. Makale, uluslararası sistemin geçiş sürecinde Türkiye-İran ilişkilerinin nasıl yeniden şekillendiğini analiz ederek, bu karmaşık ve değişen jeopolitik bağlamda fırsatlar ve zorlukları ele almaktadır.